Raport o sytuacji zawodowej dziennikarzy niezależnych mediów lokalnych

Dziennikarze niezależnych mediów lokalnych pracują z silnym poczuciem misji, ale zarabiają niewiele i mierzą się z presją samorządów i rosnącym obciążeniem psychicznym

Takie wnioski płyną z badania, które na zlecenie Fundacji Media Forum przeprowadziła pracowania Lokalne Badania Społeczne w ramach programu „Media Forum. Rozwój Lokalny”.

Badanie miało na celu m.in. sprawdzenie, ile zarabiają dziennikarze niezależnych mediów lokalnych, w jakiej formie są zatrudnieni, czy mają dodatkowe źródła utrzymania, co lubią, a czego nie lubią w swojej pracy i jak postrzegają swoją rolę w społeczeństwie. Zapytaliśmy o to prawie 800 dziennikarzy i redaktorów niezależnych mediów lokalnych z całej Polski.

„To badanie pokazuje z jednej strony ogromną siłę i determinację dziennikarzy lokalnych, a z drugiej – skalę wyzwań, z którymi mierzą się każdego dnia. Mimo trudnych warunków finansowych i presji środowiskowej pozostają jedną z najważniejszych instytucji życia publicznego w swoich społecznościach. Naszym celem jest, aby ich praca była realnie wspierana i doceniana” – podkreśla Maciej Starczewski, prezes Fundacji Media Forum.

Z poczucia misji i odpowiedzialności

Badanie składało się z części ilościowej (782 wywiadów telefonicznych) oraz jakościowej (20 pogłębionych rozmów). Pokazało, że dziennikarzy niezależnych mediów lokalnych łączy wysoka autonomia pracy i poczucie społecznej odpowiedzialności, ale także ż środowisko to mierzy się z takimi problemami, jak kryzys finansowy, brak stabilności i rosnąca presja polityczno-ekonomiczna.

Większość dziennikarzy mediów lokalnych (52%) traktuje swoją pracę jako misję i służenie lokalnej społeczności – to jeden z najsilniej podkreślanych elementów tożsamości zawodowej, niezależnie od stażu czy typu redakcji. Dla wielu badanych praca dziennikarska jest sposobem realnego wpływania na sprawy lokalne, wspierania mieszkańców i pełnienia funkcji kontrolnej wobec władz.

W badaniu wyraźnie pojawił się również wątek presji wywieranej na media przez władze samorządowe. Dziennikarze opisują sytuacje zastraszania, groźby pozwów, próby wpływania na publikacje oraz blokowanie dostępu do informacji. 

Nie można pominąć także rosnącego obciążenia psychicznego. Wielu dziennikarzy pracuje w trybie ciągłej gotowości, również w weekendy. Mierzą się z hejtem, agresją w internecie oraz koniecznością relacjonowania wydarzeń trudnych emocjonalnie. W małych społecznościach reporterska praca często wiąże się z opisywaniem sytuacji dotyczących osób, które zna się osobiście. Przy braku wsparcia psychologicznego i prawnego obciążenia te kumulują się i stają poważnym wyzwaniem dla dobrostanu pracowników mediów lokalnych.

Jednocześnie sytuacja finansowa pozostaje jednym z największych wyzwań w tym zawodzie. Dominujący poziom wynagrodzeń utrzymuje się poniżej 5000 zł netto (56% badanych), co sprawia, że część dziennikarzy (34%) poszukuje dodatkowych źródeł utrzymania (warto dodać, że badanie objęło wyłącznie osoby, dla których dziennikarstwo jest głównym źródlem utrzymania). W tej grupie trzy na dziesięć osób prowadzi własną działalność gospodarczą, a niemal tyle samo łączy pracę w mediach z etatem w innych branżach. Tylko nieliczni deklarują stabilną pozycję finansową.

Mimo trudności materialnych ogólna satysfakcja z pracy utrzymuje się na wysokim poziomie (ponad 90% deklaruje, że są bardzo zadowoleni lub raczej zadowoleni). Dziennikarze cenią sobie autonomię, możliwość samorealizacji i relacje w zespołach redakcyjnych. Jednocześnie wskazują na ograniczone możliwości rozwoju w miejscu pracy. Dostęp do szkoleń, szansa na awans czy jasna ścieżka rozwoju zawodowego należą do najniżej ocenianych elementów życia zawodowego. 

Wyniki badania pokazują również duże potrzeby szkoleniowe tego środowiska. Dziennikarze chcą rozwijać umiejętności związane z nowymi technologiami i narzędziami sztucznej inteligencji, montażem wideo, produkcją treści multimedialnych czy analityką internetową. Coraz częściej oczekują też wsparcia ze strony organizacji branżowych – nie tylko w formie dialogu, ale realnych działań: lobbingu, reprezentacji wobec dużych platform technologicznych, a także systemowego wsparcia prawnego.

Badanie zostało przeprowadzone w ramach programu „Media Forum. Rozwój Lokalny”, będącego komponentem istniejącego od 2000 r. programu „Pro Publico Bono” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. Tegoroczne badanie jest czwartym zrealizowanych w ramach tego programu.  Wcześniejsze dotyczyły m.in. tego, jak Polacy postrzegają media lokalne. 

Zdjęcie: Joanna Gąska